ne biçim şeyler…

Ahşap Tekne Modellerim 2 – İstanbul Pazar Kayığı

IMG_9721İstanbul veya bir diğer deyişle “Osmanlı pazar kayığı”.  Pazar kayıkları bilinen tarihlerine göre; İstanbul kıyılarında ilk kez Kanuni döneminde kullanılmaya başlandı. Genellikle yük ve yolcu taşımasında kullanılan bu geleneksel teknelerin her biri bağlı oldukları iskelenin, kilisenin, camiinin veya boğaz köyünün vakıf malıydı. Muhtemelen başlarda küçük köylerin yetiştirdikleri ürünlerin karşı kıyılardaki pazarlara ulaştırılıp, satılması için veya direkt olarak karşı kıyılara yanaşarak tekne içerisinden satılmaları amacıyla kullanılıyorlardı. Bu yüzden diğer Osmanlı dönemi teknelerinden farklı olarak güvertelerinde bir veya daha fazla sayıda ambar bölmesi bulunuyordu. Burada meyve, sebze, et, zeytinyağı ve şarap gibi ürünler taşınıyor ve özellikle fıçıların güvertede gereğinden fazla yer kaplamaları engellenmiş oluyordu. Aynı zamanda kıyı ve iskelelere yanaşan bazı pazar teknelerinden, içerisindeki mangallarda pişirilen et ve yemek gibi ürünler de bizzat tekne içerisinden insanlara satılıyordu. Kısacası bu tekneler kendi başlarına adeta yüzen birer pazardılar. Muhtemelen kulanımları çok daha eskilere dayanan bu tekneler, ön taraflarında ayakta durarak kürek çeken kürekçiler sayesinde boğazlarda hızlıca hareket edebiliyorlardı. Pazar kayıkları bir dönem İstanbul kıyılarındaki köylerin ve bazı kurumların ticari yaşamları için o kadar önemliydiler ki, kullanımları 1960’lara kadar devam etti.
10291325_10152155234908108_Pazar kayıkları sadece ticari yaşamın değil, gece vakitleri düzenlenen eğlencelerin de boğazlardaki vazgeçilmez araçlarıydılar. Çevresine takılan mumlu fenerler sayesinde ışıl ışıl bir görüntü kazanan bu muhteşem güzellikteki tekneler içinde sazlı sözlü eğlenceler düzenlenirdi. Kimbilir, bu tekneleri içinde yanan fener ve mumlarla, şarkılar türküler eşliğinde boğazda ilerlerken görmek nasıl bir duyguydu? Bu tekne ile ilgili anlatacak daha çok şey var; genelde alt tabakadaki insanlar tarafından kiralanan bu güzel tekneler, bayraklar ve kumaşlarla süslenerek bir düğün aracı olarak kullanılırdı. Gelin taşıma aracı olarak da kullanılan bu tekneler rengarenk süsler içerisinde karşı taraftan karşı tarafa gelin de taşırlardı. Hamlacı isimli kürekçiler tarafından yüzdürülen pazar kayıklarının ön tarafında 3 veya daha fazla sayıda kürekçisi bulunurdu. Teknenin en arkasında bulunan yükseltide oturan dümenci ise teknenin yönünü tayin ederdi. Kürekçiler altlarında bulunan oturaklara bir inip bir çıkarak kürek çekerler ve her defasında hep bir ağızdan bağırırlardı. Yolcu taşımada ise garip uygulamalar vardı. Kayık içerisinde adam başı taşıma ücreti 30 paraydı ve ayaklarını kayıktan dışarı sarkıtarak, kayığın içerisinde daha az yer kaplayan yolcular ise 10 para eksik verirlerdi.
İşte böyle, Anadolu kıyı teknelerine karşı özel bir ilgim var. Hele ki bu tekne en başından beri ilgimi çeken bir arkaplana ve modele sahip. Muhtemelen en başlarda Rum tekne ustaları tarafından yapılan pazar kayıkları hem formu, hem de kullanım alanı itibarıyla bence kıyılarımızın en karakteristik teknelerindendir ki; İstanbul dışında kullanıldığını başka hiçbir yerde duymadım ve okumadım. Birgün bu muhteşem güzellikteki teknenin modelini yapmayı çok istiyordum. En sonunda 1878 yılında çizilmiş orijinal planından yola çıkarak, 1/24 ölçeğiyle -halen bazı eksiklerine rağmen-  modelini yapmayı başardım. 1 aydan fazla vakit almıştır sanırım. Gövdesinde ıhlamur, güvertesinde ise maun ve üzerine eskitme çalışması yaptığım bambu kullandım. Aşağıdaki resim Pazar kayığının nasıl kullanıldığına güzel bir örnek. Resmin kime ait olduğunu ve ne zaman çizildiğini bilmiyorum ama güzel ayrıntılar var. Hatta arkalarda 10 para eksik verip de ayaklarını tekneden aşağıya sarkıtarak yolculuk yapan insanları görebiliyoruz.
ds

04Planı temin etmem zor oldu. İnternette güzel bir sitesi olan ve gemi modelciliğinde oldukça usta bir abiden planı istedim, sağolsun beni kırmadı ve yolladı. İlk işim planı bodrum katındaki izbe köşeme asmak oldu.
022Omurga ve postaların yerleştirilmesinden sonra sarım aşamasından bir kare.

23Çalışmanın ilerleyen aşamalarından, güvertenin içerisinden bir kare.
GOPR0392-(1)Küpeşteler eklendikten sonra.
055Aksesuarları yapmaya başlarken küçük denemeler yaptım. Henüz tekne bitmeden, nasıl görünecek diye çok sabırsızlandım.

IMG_8456

IMG_8442Böyle buna benzer, farklı malzemelerden birkaç çeşit sepet ördüm. Teknenin içinde kavun ve buna benzer meyve sebze taşımak için.

Reklamlar

Yorumlar kapatıldı.