ne biçim şeyler…

Mistik Anadolu Serisi “Efsunlular”

Anadolu’nun en ilginç mistiklerinden birisi de kuşkusuz “Efsunlular”dır. Efsun-Afsun, genel anlamda büyü kavramına denk düşse de Anadolu’nun farklı bölgelerinde farklı şekiller alarak, ilginç bir mistik sınıf oluşturmuştur. Anadolu’da efsunlular veya efsunlu olarak tabir edilen kişileri yılan veya akrep gibi zehirli hayvanların sokmadığına ve bu sınıfa dahil insanlara hiçbir zararlı hayvanın zarar veremediğine, vermediğine inanılır. Efsun, Anadolu insanının gözünde bir büyü ve tılsım gibi ona sahip olan insanları korumaktadır. Diğer yandan bir kısım inanca göre de Efsunluların başkalarındaki yılan ve akrep gibi hayvan zehirlerini çıkartarak insanları iyileştirebildiklerine inanılır.

Efsunun da birçok Anadolu mistiğinde olduğu gibi “el verme” şeklinde kişiden kişiye geçtiğine inanılır. Buna kimi bölgelerde “şerbetlenme” ismi verilir. Şerbetli kişi, şerbetini yani elini, çocuğuna veya torununa vererek bu mistiğin devamını sağlar. Buna ek olarak Anadolu’da bazı eşyaların, taşların veya elbiselerin de efsunlu olduğu inancı vardır. Mesela bazı bölgelerde efsun duası denilen muskalar evlerin giriş kapılarına asılır ve o evlere akrep-yılan gibi zehirli hayvanların girmediğine ve evden uzak durduklarına inanılır. Ben de küçük yaşlarımdayken Efsun mistiğinin bu şeklini İzmir’de birkaç kez gördüğümü hatırlıyorum. Bu gibi muskalar veya üzerinde çeşitli anlamlara geldiğine inanılan şekillerin çizili olduğu kağıtlar halen birçok evin kapısında asılıdır.

Efsun sadece Anadolu’da değil, farklı şekillerde orta doğunun farklı halklarında da varolan bir inançtır. Hatta bazı orta doğu halklarında -örneğin Süryaniler’de, Keldaniler’de, Mısırlılar’da- Efsunluların diğer insanlardan tamamen ayrı bir sınıf oluşturduğu bile görülmüştür. Fakat Efsun kavramı Anadolu’da Türklerle birlikte bambaşka bir şekil alarak daha çok faydacılık, hekimlik gibi bir şekle bürünmüştür. Efsun, Orta Asya’dan getirdiğimiz Şaman inançlarımız ve İslamiyetle birlikte her bölgede farklılaşmıştır. Mesela bazı yerlerde, “el verme” veya “nefes verme” gibi atadan ataya geçmenin dışında, efsunun kendiliğinden de ortaya çıktığına inanılır. Eğer bir insan yılan ve akrep gibi zehirli hayvanlardan korkmuyorsa ona “Efsunlanmış” gözüyle bakılır. Efsunun hekimlik şekline büründüğü yerlerde ise yılan veya akrep tarafından zehirlenen insanlar Efsunlu kişiye-dedeye götürülür. Efsunlu, yılanın soktuğu yere üfleyerek veya ısırılan yere farklı ritüeller uygulayarak zehirlenmiş kişiyi iyileştirir.

Anadolu mistiğinde köklü bir yere sahip olan Efsun mistiği bana göre en güzel haliyle “İnce Memed” de işlenmiştir. Anadolu’yu ve özellikle Adana-Çukurova yöresinin insanlarını çok iyi tanıyan Yaşar Kemal, Efsun büyüsünü İnce Memed’te o kadar güzel anlatır ki, Anadolu insanının bu mistiğe nasıl baktığını çok net ve etkileyici bir şekilde anlayabilirsiniz. Romandaki Çukurova halkı İnce Memed’i o kadar çok yüceltmiştir ki artık ona doğaüstü güçler vermiş ve Onun Efsunlu olduğuna inanmıştır. Bu da O’na “Hürü Ana’sının” verdiği özel bir gömlek sayesinde gerçekleşmiştir.

Reklamlar

Yorumlar kapatıldı.