ne biçim şeyler…

Anadolu’yu nasıl gezdiler?

Sizlere eski Anadolu gezginlerinden sıklıkla söz ediyorum. Umarım gözümüzün önünde iyi yada kötü birşeyler canlanıyor fakat şimdi bu görüntüleri biraz daha netleştirmek isterim. Bu maceraperest ve çoğunluğu yabancı olan eski gezginler Anadolu’yu nasıl ve hangi şartlarda gezdiler? Zamanlarının şartlarıyla düşündüğümüzde oldukça zorlu olan bu gezileri nasıl tamamlayabildiler? 1830’lu yıllar Anadolu’da günümüzdeki yolların ve otomobillerin olmadığı zamanlar. Özellikle bu konuda, 1830’larla günümüzü biraz bile olsa kıyaslamak çok yanlış. Çünkü özellikle coğrafi şartlar gözönüne alındığında arada büyük uçurumlar var. Şartlar ağır ve zor. Sadece coğrafi değil, birçok salgın hastalık da işin diğer tehlikeli yönü. Özellikle Ege ve Batı Akdeniz gibi yer yer geçilemeyecek bataklıklar, gezginlerin işini epey zorlaştırıyor. Bu insanlar uzun gezileri boyunca nasıl beslendiler, nerelerde konakladılar? Yukarıdaki fotoğraf bize biraz da olsa fikir veriyor. Fotoğrafı 1912’nin başlarında Anadolu’yu gezen yabancı seyyah W. J. Childs’ın “Across Asia Minor On Foot” isimli kitabında buldum. Yabancı bir gezgin bilmediği ve ağır şartların, tehlikelerin bulunduğu bu topraklarda elbette ki tek başına ilerleyemez. Yabancı gezginler yanlarına çevreye ve Anadolu coğrafyasına hakim bir veya iki yardımcı almak zorundaydılar. Bu yardımcıları da çoğunlukla Türkçe’yi iyi bilen Türklerden seçiyorlardı. Yukarıdaki fotoğrafta gezgin ve iki yardımcısı İbrahim ve Mustafa’yı görüyorsunuz. Bakın 1830’un en büyük Anadolu gezginlerinden biri olan Charles Texier bu konuda ne diyor;
“Gezginin beraberinde götüreceği adamların en önemlisi iyi bir Kavas‘tır. Kavas bir çeşit daire müdürüdür ki fermanı taşıdığı gibi kervanın adam ve hayvanlarıyla, diğer bütün malzemelerin sağlanması ve hazırlanmasından sorumlu olan kişidir. Bu Kavas her halukarda Türk’tür…. İyi bir kavasa düştüğünden dolayı mutlu olan gezgin, rahat içinde yolculuğunu yapabilir. Yolda her zaman çadırını veya konak yerini iyice hazırlanmış, hayvanların arpasını ve yulafını verilmiş bulur. Her yerde güzel bir karşılama görür. Fakat kaptanın geçişini seyretmek için toplanan ve duran az sayıdaki meraklılara ve çocuklara kötü davranarak kendine önem veren kavgacı bir kavastan sakınmalıdır.
Bu “kaptan” terimini, Türklerin halk ve şehirli sınıfı Avrupalılar hakkında kullanır. Kavastan sonra aşçı gelir. Ancak pilav pişirtmek için sıradan ve genç bir Rum alınır; hatta tavuk yolmasını bilmesi bile şart değildir. Çünkü o yörede tavuğu bir süre kaynar suya batırmakla bir çırpıda tüylerini, derisini ve hatta bazen bir kısım etini bile koparmak mümkündür…
Gezi araçları tahtadan veya deriden iki çift yolculuk sandığı ile küçük bir çadır, birkaç seccade (bez örtü anlamında), katlanır bir yatak ve nihayet taşınabilir bir mutfaktan yani tencere ve metal tabaklarla iki su fıçısından oluşur. Bundan başka sandıklar, seyahat kitapları, pusula, dürbün ve yapılmak istenen ilmi araştırmalarda kullanılacak aletler gibi eşyadan ibarettir. Eski eserler ve tarihi anıtları inceleyenler bir fotoğraf makinesini yanlarından eksik etmemelidirler. Ancak yüklerinin daha hafif olmasını isteyenler, bir camera lusida denilen küçük fakat önemli bir yardımcı aleti bulundurmalıdırlar…. Yararlı malzeme türünden sülfatdikinin, laudanum, amonyak ve bir miktar müshil ve kazalara karşı makas, neşter, cehennem taşı ve sargı bezi gibi nesnelerden oluşan ufak bir eczaneyi de saymak gerekir. Bundan başka boynuz veya şişeleriyle birlikte bir kan alma aletini de bulundurmak faydalıdır. Sülük yapıştırmanın yerini tutacak olan bu ufacık alet gerektiğinde çok işe yarar. Asya’nın hemen hemen bütün durgun sularında sülük bulunur; fakat onu kullanmadan önce, birkaç gün boğazının iyice temizlenmesi gerekir. Eğer bu yapılmazsa, zehirli oldukları takdirde ısırdıkları yeri yara eder ve şişirirler.”
Aşağıda 1912 yılında Anadolu’yu çok farklı ve dikine bir rotayla (yürüyerek) gezen W.J. Childs’ın, Across Asia Minor On Foot isimli kitabının arka kapağını ve kitap içerisinde bulunan gezi rotasını görüyorsunuz.
(Serdar Ertan Bey’e düzeltmeler için teşekkür ederim)

Reklamlar

Yorumlar kapatıldı.